16/03/17

EXPRESIÓNS E PALABRAS DA TERRA CHÁ

Algaruxo s.m. Partícula pequena de algo que se mete nos ollos ou cae nun líquido; lixo, argueiro.

Anasarse v.pr. Anicarse as galiñas.


Arrincachantas subs. Parvo


Baño s.m. Maseiro grande.


Calquizo s.m. Musgo


Cambeleira s.f. Buraco que se deixa na corte para que a vaca saque a cabeza e coma.


Catramulo subs. Persoa a quen non lle gusta relacionarse coa xente e que é difícil de tratar.


Cochorizo adx. Osco, desconfiado, que non lle gusta estar coa xente.


Copeto s.m. Maseiro pequeno para cans e gatos.

Escallar v. Escaravellar no chan as galiñas.


Estoupapoceiras subs. Parvo


Pandar v. Cambar as táboas ou poñer o cu en pompa.


Sulimo s.m. Pau que xungue as vacas ao arado; soliño.

Hai que limpar cando fai vento

Soña o cocho co farelo (que máis quixeras)

O meu can chapou unha mosca (equivalente a o burro tocou a frauta)

Facer algo na arte do demo (moi rápido)

Ese fai os mistos (é capaz de calquera cousa)

Ser un chaqueta de la (fan del o que queren)

Ese fai as moscas (inventa o que non hai)

Ese ten a vara e mais a besta (teno todo)

Son o fol e a amarralla (son tal para cal)

Encima de mel, filloas

Desasnar o xenio (botalo fóra)

Máis me valera cagar e lambela (metín a pata)

Tanto traballar para morrer á mesma hora

Andar co sulimo de arrastro (deixar fillos por todas as partes)

A onde irás boi que non ares! (vaia a onde vaia sempre hai traballos)

Volverse ovella (facer parvadas)

O que non o costa non o vale (o barato sae caro)   

10/05/15

O 'CONGO' COMPOSTELÁN

Xa hai tempo que levo oíndo que o barrio de Conxo de Santiago en realidade se debería chamar Congo (coma o africano), que é un destes casos de reintrerpretación da gheada e que de Congo pasou a Congho e de Congho se reintrerpretou ou regaleguizou como Conxo. Xa é case coma unha lenda urbana. A orixe que se lle dá a este topónimo para facelo chegar a Congo é CANONICUM que en galego deu cóengo e coongo. Pero xa nos textos antigos en latín que fan referencia a este lugar a forma que ten o topónimo é CANOGIUM e CANOGIO, que como é esperable dá Coonjo ou Conjo /konʒo/ e este evolúe a Conxo /konʃo/.

Se partimos dun Conjo (/konxo/) con pronuncia castelá, isto é, que o iota se pronuncie como unha fricativa velar xorda /x/, ata parece razoable e todo. Pero non é de aí de onde partimos, esa si que é a pronuncia expuria, partimos de Coonjo /konʒo/, dunha fricativa prepalatal sonora. E sobre isto non hai dúbida ningunha se vemos os textos antigos, os exemplos que aparecen son claros.
Tanto no TMILG coma no Corpus Xelmírez aparecen nos textos en romance estes exemplos que son ben claros, sempre foi Coonjo, con sibilante fricativa prepalatal sonora que evoluíu a Conxo como era de esperar en galego.

1334 Item mando a Sam Christouoo [C soldos] Item mando a Santa Maria de Coonio C mor.
1380 It. mando que vaan a sta. maria dallon et tragan de mina avoa maria fernades et que a enterren eno moesteiro de santa maria de coonjo
1417 ... et morava enno moesteiro de Santa Maria de Coonjo
1422 Item mando aos moesteiros de san Payo e san Martino e san Pedro e santa Maria de Coonjôô
1442 Item mando aos moesteiros de san Payo e de san Martino e de san Pedro e de santa Maria de Coonjo
1460 ... mosteyro de Santa Maria de CoonJo

Non aparece ningún caso que faga pensar que este lugar se chamou nalgún momento *Congo. Polo tanto Conxo é a forma patrimonial esperable dos exemplos anteriores. 

Sobre a lectura dos textos medievais, onde sempre aparece con iota, como ten que ser, é imposible unha lectura diferente a /ʒ/ ou incluso en textos máis tardíos /ʃ/, a fricativa prepalatal xorda do galego moderno, o noso xe. Unha pronuncia do iota coma o do castelán, unha fricativa velar xorda, o jota moderno do castelán, é imposible nos textos máis antigos porque nin en castelán existía este fonema. A aparición dese fonema en castelán dátase no século XVI e non se consolida ata o XVII polo menos. A pronuncia en castelán antigo desta grafía era igual cá do galego, unha fricativa prepalatal sonora, igual cá do portugués de janeiro ou gente, do francés janvier, gens; do catalán janer, etc. que evoluíu coma en galego a unha fricativa prepalatal xorda, coma no galego moderno, e posteriormente a fricativa velar xorda, como é hoxe en día. 
Polo tanto Coonjo dicíase /konʒo/ en calquera das dúas linguas en que poida aparecer escrito nos documentos antigos.

09/05/15

OS DÍAS DA SEMANA

Xa que me afeccionei ao TMILG e ao Corpus Xelmírez gustaríame compartir algunhas conclusións ás que cheguei. Sempre hai temas polémicos con isto da normalización lingüística do galego, e a denominación dos días da semana é un dos temas controvertidos. Aínda que os nomes baseados no sistema de feiras están admitidos é son normativos o seu uso na lingua oficial é escaso por non dicir nulo, dáselle prevalencia ao sistema baseado nas formas latinas.
A polémica radica en que por unha parte as correntes reintegracionistas próximas ao portugués defenden que a única forma galega é a baseada no sistema de feiras igual có portugués e que a baseada no sistema latino é un calco do castelán. A versión "oficialista", digamos, aposta polas denominacións pagás porque son as máis utilizadas, aínda que admiten a masiva castelanización do sistema, sobre todo miércoles, jueves e viernes. Do sistema de feiras aducen que só se recordan algunhas formas como corta/cuarta feira e quinta feira, máis ca que se utilicen realmente, e que é un sitema fragmentario.

Coma en todos os enfrontamentos ningunha das dúas partes ten a verdade absoluta e neste caso non ía ser menos.


Os nomes dos días da semana de orixe latina son perfectamente galegos, creados polo galego e anteriores ao sistema de feiras que é medieval. As outras linguas romances teñen o mesmo sistema derivado do latín:

Latín: dies Lunae, dies Martis, dies Mercurii, dies Iovis, dies Veneris, Sabbatum, Domenica
Galego:
luns, martes, mércores, xoves, venres, sábado e domingo
Castelán:
lunes, martes, miércoles, jueves, viernes, sábado, domingo
Catalán:
dilluns, dimarts, dimecres, dijous, divendres, dissabte, diumange
Francés:
lundi, mardi, mecredi, jeudi, vendredi, samedi, dimanche
Italiano:
lunedì, martedì, mercoledì, giovedì, venerdì, sabato, domenica
(Os nomes latinos para sábado e domingo son da época cristiá, os clásicos son dies Solis para o domingo e dies Saturni para o sábado).

E se todas as linguas romances teñen un sistema derivado do latín por que en galego e portugués xurdiu un sistema diferente? Pois ben, sonvos cousas da Igrexa e do cristianismo. Durante a Alta Idade Media houbo varias iniciativas para substituír os nome derivados de deuses pagáns latinos por outros máis "píos", pero esta iniciativa só triunfou no antigo reino suevo de Galicia. Grazas a Martiño de Dumio, un relixioso que viviu na Gallaecia sueva do século VI, que se empeñou en erradicar os nomes dos días da semana pagáns e substituílos por outros máis adecuados á fe cristiá. Creouse daquela o sistema baseado en feiras que hoxe se mantén en portugués e en algunhas zonas de Galicia.

Partindo de que o domingo se considera o primeiro día da semana, comeza a contar na segunda feira, depois terça feira, quarta feira, quinta feira e sexta feira.

En teoría este debería ser o sistema para denominar os días da semana tamén en galego, xa que na actualidade aínda se manteñen ou recordan algunhas formas, sobre todo corta, carta ou cuarta feira e quinta feira. Partindo deste sistema "fragmentario" é lóxico pensar que noutrora houbese un sistema completo baseado nas feiras en galego. Pero se consultamos documentación antiga non verificamos esta hipótese, todo o contrario, comprobamos que xa na Idade Media se usaba un sistema mixto, máis ca fragmentario, practicamente igual ao que aínda recordan moitos galegos que utilizaban seus pais e avós. No documentario Os dias da semana em galego? Quarta feira logo vem, feito pola Gentalha do Pichel, e no da Mesa pola Normalización da Lingua Recuperemos as nosas formas tradicionais de denominación dos días (os dous en Youtube) vese perfectamente como os informantes din ou recordan que se dicían os días da semana: luns, martes, corta/carta/cuarta feira, quinta feira, sexta feira/viernes. Este é o mesmo sistema mixto que aparece nos documentos medievais que se poden consultar no TMILG e no Corpus Xelmírez. E encaixa perfectamente coa análise que fan sobre este tema os entrevistadores do ALGa: 

"O material do ALGa presentaba un sistema de denominacións pagás para os días da semana de luns a venres, con castelanismos xeneralizados como miércoles, jueves, viernes e conservación nalgunha falas orientais dos termos galegos mércores, xoves e venres" (F. Fernández Rei (2008) "O ALGa e o Arquivo do Galego Oral, a imaxe do galego".
Continúa dicindo que para luns se recollen formas patrimoniais coas variantes occidental luns, central lus e oriental luis. Martes xa é igual ca en castelán, pero para os nomes latinos de mércores, xoves e venres rexístrase de forma xeneralizada as formas en castelán, aínda que hai algún exemplo illado de mércoles e vernes, que poderían ser autóctonas (como demostran os testemuños medievais). O caso é que o nome dos días baseado no sitema de feiras se perdeu a favor do castelán, por iso miércoles, jueves e viernes se xeneralizaron por todo o territorio, mentres que luns e as variantes se manteñen apesar de que lunes tamén está presente por todo o territorio. Parece que as formas  máis diferenciais se foron abandonando a favor das castelás, mentres que as menos diferentes se mantiveron a pesar da introdución das castelás.

Como dicía máis arriba, o sistema que se ve nos documentos antigos é mixto. Aparecen exemplos de lunes (22); lũes, lues (72); luis (1); luys (4); lũus, luus (34); lus, lũs (5); luns (8)... pero só un de segunda feira (e nin sequera é de Galicia). Aparecen 77 exemplos para martes (TMILG), e só 2 para terça feira; acontece o contrario con mércores, saen tres casos de mercoles e un de mercolles, para quarta feira 43, 19 de quarta feyra, 2 de corta feira e outros 2 de carta feira, 1 de iiij feyra, 2 de quarta feria, 1 de IIIIa feria... e seguro que aínda hai algunha variante gráfica máis. Para venres pasa o mesmo que coas dúas anteriores: hai 16 de vernes e uernes (ningún de venres) e 27 de sesta feira, 12 de sesta feyra, 2 de sexta feira, 1 de sexta feyra,1 de sesta feria, 2 de sexta feria. Os números para sexta feira non parecen tan altos coma nas anteriores, pero hai que contar con que das 51 ocorrencias da locución "esta feira" e 19 de "esta feyra" (coas súas variantes) moitas son en realidade "sesta feira" polo sentido da frase e porque esta locución aparece ensambladas na fórmula típica para a data: "dia (de) esta feira XXVII dias d' octubre anno do nasçemento..." ou "En esta feira XVII dias do mes de julio", hai exemplos tan evidentes (...esta carta, feita en Viueiro, dia esta feira, XVII dias d' octubre...) que penso que non hai dúbida.


Outra evidencia de que na Idade Media funcionaba un sistema mixto son os casos en que aparecen mencionados varios días da semana combinando formas dos dous sistemas, o pagán e o cristián: "qual celebramos enna nosa iglesia luis et martes et corta feira primeiros da mes de...", "capela de Sancta Catalina os ditos dias martes e sesta feyra e sábado...".


Polo visto nos documentos do TMILG e do Corpus Xelmírez, o paradigma dos días da semana que se utilizaba nos escritos da Idade Media en Galicia parece que era: 

lũes, martes, quarta feira, quinta feira, sesta feira, sabado e domingo.

Para rematar este "post", dúas coplas populares que saen nos dous vídeos que menciono arriba da Gentalha do Pichel e da Mesa:


Hoxe é luns, mañán é martes,

corta feira logo vén,
de mañán en oito días
é a semana que vén.

Hoxe é luns e mañán martes,

corta feira logo vén,
domingo tárdame un ano
para ver a quen quero ben.

06/05/15

LOIS OU LUÍS

A onomástica galega dá como sinónimos os nomes Lois e Luís, di que son variantes do mesmo nome tal como Roi e Rui ou que polo menos se consideran variantes, aínda que non é seguro, debido a que a orixe de Lois non está de todo clara, sobre todo pola distinta acentuación. Non hai unha explicación clara para xustificar estas dúas variantes.

A orixe de Luís está clara, non é ningunha novidade que vén do francés Louis. O cambio de Louis a Luís é mínimo, só muda a grafía. Aínda que en francés moderno non se pronuncia o ese final, Louis dise /lwi/. 

Como dicía, a orixe de Louis é coñecida, pódese encontrar en calquera libro ou dicionario de nomes ou en infinidade de páxinas de internet que falan deste tema. Así e todo ímola recordar. O nome francés Louis vén do nome xermánico Hlúthawig (algunhas fontes afinan máis e din que vén do nome franco Hlodowig ou Hlodwig). Este nome está formado por dúas palabras ou formantes de nomes do xermánico antigo: "Hlod" que significa 'fama', 'gloria' e "wig" que significa 'batalla'. O significado vén sendo algo así como 'batalla gloriosa' ou 'glorioso na batalla'. Esta é a orixe directa dos nomes alemán Ludwig, neerlandés Lodewijk, sueco, noruegués e danés Ludvig, inglés Lewis...

O nome Hlodwig ou Hlodowig foi latinizado como Clodovicus e Clodoveo, entre outra variantes. Esta forma é a orixe do nome vasco Koldobika (hipocorístico Koldo), Koldobike, Koldobiñe. A partir da variante Lodwig/Ludwig, que aparece no século IX coa simplificación do grupo hl- en l-, créase a forma latinizada Lodovicus e Ludovicus, de onde procede a forma francesa Looïs e despois Louis, que deu orixe ás variantes deste nome na maioría das linguas: gal. Luís, port. Luís, esp. Luis, cat. Lluís, ital. Luigi, ingl. Louis, bret. Loeiz.


Ata aquí todo parece claro, non hai moita controversia ao respecto. O caso é encaixar a forma Lois nas variantes a partir de Louis. Primeiro polo carácter da primeira vogal, en francés hai un /u/ e en galego hai un /o/, e despois pola vogal tónica, no francés e na maioría das linguas que adoptaron este nome a vogal tónica é /í/ e en galego é /ó/. Hai teorías que xustifican estas diverxencias asegurando que son nomes diferentes, que Lois procede do francés Eloi (Eligius).


Tamén se podería buscar a orixe de Lois na forma do occitano medieval Aloys, tendo en conta a intensa relación cultural entre Galicia e Occitania na Idade Media. Este nome foi latinizado en Aloysius e a partir del creouse outra rama deste prolífico nome. Italiano: Aloìsio (apelido Aloìsi), Aloise (hipocorístico Loise), Alvise, Alvisio, Aligi, Elvisio... alemán: Aloysius, Alois; neerlandés Aloysius; croata: Alojz, Alojzije; checo: Alois; húngaro: Alajos, Lajos...


Realmente se consultamos as fontes antigas faise evidente que Lois é Louis dende ben antigo, non hai dúbida ningunha. Na tradición medieval galega aos reis de Francia chámaselles Loys de França, emperador Loys de França, Loys emperador de Roma, Loys Baluo rrey de França... Estas son as denominacións que aparecen na tradución das Crónica geral e Crónica de Castela. Se consultamos o TMILG vemos que Loys e Lois para referirse aos reis de Francia xa aparecen no século XIII mentres que Luis e Luys non aparecen ata o XV, e para referirse a un cidadán común. Disto pódese entender que non era un nome popular na época, era un nome estranxeiro, de reis estranxeiros. A primeira entrada que aparece no TMILG en que se refire a un cidadán común é do 1423, un tal Loys Gonçalues. No Corpus Xelmírez aparece unha entrada anterior de 1379, onde se fala dun notario que se chama Loys Fernandez, nun texto de San Clodio do Ribeiro en castelán. Un anos despois, no 1380, tamén no Corpus Xelmírez, aparece o primeiro rexistro de Luís tamén nun texto en castelán, un tal Luis Fernandez. 

Pero o nome de Loys para referirse aos reis de Francia xa aparece con esta mesma grafía nas crónicas castelás anteriores e moito antes nas francesas.
No século XII aparece no cantar de xesta Li coronemenz Looïs (A coroación do rei Looïs) o nome coas formas Looys, Loys, Looïs, Loeys, e nas Chroniques de Saint-Denis recompiladas en Recueil des historiens des gaules et de la France aparecen constantemente as formas Looys e Loys para referirse aos reis franceses, a mesma forma que pasou aos textos casteláns e galegos.
Polo tanto o que cabe concluír é que o nome Lois galego é unha forma máis antiga ca Louis. Looys evoluíu no francés a Louis, posiblemente entre os séculos XII e XIII, no gran cambio fonético que se produciu no francés, sobre todo nas vogais e nos ditongos.

Dende logo a forma Lois arraigou en Galicia e converteuse nun nome común na época e acabou converténdose en apelido que perdura ata hoxe.

Como xa dixen arriba, o primeiro rexistro de Loys/Lois utilizado como nome dun cidadán común no Corpus Xelmírez é do século XIV, 1379. O primeiro rexistro que hai neste corpus de Lois como apelido é do 1216, un tal Garsia Petri Lois (con interrogante) dos documentos da catedral de Mondoñedo, (non parece que sexa moi lóxico, xa que aínda non estaba estendido como nome de pía). A segunda entrada de Lois como apelido é de 1402, aparece recollida tanto no TMILG coma no Corpus Xelmírez, é un tal Afonso Lois do Geedento (da Labrada de Abadín ou Guitiriz) nun documento tamén da catedral de Mondoñedo.

Se buscamos na Cartografía dos apelidos de Galicia, do Instituto da Lingua Galega aparecen 3.226 ocorrencias do apelido Lois, concentrados sobre todo nas provincias da Coruña e de Pontevedra. Se buscamos o apelido Luís aparece concentrado no sueste da provincia de Ourense. Tamén hai 158 ocorrencias de Sanluís, nas provincias occidentais. Os concellos onde hai  máis persoas con este apelido son Noia e Santiago. Preto destes dous sitios está o lugar chamado San Luís, en Pontecesures. Será este San Luís de Pontecesures o San Loys de Padrón que aparece nun testamento tanto no Corpus Xelmírez coma no TMILG? É probable, posto que tamén hai dúas ocorrencias de San Luis (da vila) de Padrón.

No Nomenclator de Galicia hai outros lugares que levan o nome deste santo: un San Lois en Carballo (posiblemente sexa o que aparece nun documento do 1486 recollido no Corpus Xelmírez como San Loys del coto de Jallas e Sant Loys de Jallas); temos O San Lois na Estrada e un Lois en Oza dos Ríos.

A conclusión podería ser que ningunha das dúas formas se xerou no galego, tanto unha coma a outra son formas diferentes do mesmo nome nacidas no francés en épocas diferentes da súa historia. Looys e Loys son das formas máis antigas do nome nesta lingua. O máis probable é que xa se pronunciase /lojs/ no francés antigo, como ditongo, xa que o nome xermano Hlúthawig e o posterior Ludwig levababan o acento na primeira sílaba. O desprazamento do acento ao i debeuse producir no francés dos séculos XII e XIII cando o ditongo /oj/ comeza a pronunciarse como /oe/ que evoluíu a /we/ e porteriormente /wa/ coma no francés moderno. Se cadra grafías como Loeys e Looye son un reflexo deste fenómeno. Como é evidente Loys deu Louis /lwi/ e non */lwa/, isto haberá que explicalo aducindo que un nome de persoa non evolúe igual ca unha palabra da lingua común, a súa evolución sempre vai ser máis conservadora.

17/11/13

"ANOMALÍAS" NA LINGUA?

Ás veces encóntranse na lingua "anomalías" que parecen obvias, pero que se continúan reproducindo e copiando duns dicionarios ou gramáticas a outras sen razoar sobre iso, se cadra é porque ninguén reparou nelas. Unha das últimas cousas que me chamou a atención é a etimoloxía que os dicionarios dan para hostia. Varias persoas tíñanme preguntado se hostia era con hache, se era diferente hostia 'oblea' de hostia 'golpe', e incluso a palabra malsoante. Buscando nos dicionarios e en internet vin que hostia aparece nos dicionarios de galego e castelán como unha única palabra, unha soa entrada nos dicionarios con dous semas básicos: un relacionado coa linguaxe relixiosa, que remite á etimoloxía latina de hostia 'vítima ofrecida en sacrificio' e outro sema relacionado con golpe, impacto, agresión. A simple vista non teñen moito que ver estes dous semas, e incluso se podería pensar que debaixo desa palabra haxa dúas palabras con etimoloxías diferentes.
A miña teoría é que hai unha palabra hostia de orixe latina ben coñecida e explicada, que se utiliza na linguaxe relixiosa para designar a oblea que representa o corpo de Cristo, a vítima ofrecida en sacrificio a Deus. Desta podería saír perfectamente a interxección e a palabra malsoante, vénme á cabeza a expresión "hostias en vinagre", que todo parece indicar que está relacionada co ritual da hostia e o viño da misa católica. A outra hostia de orixe vulgar hai que buscarlle a orixe noutra palabra tamén latina. Non sei por que no dicionario da Real Academia Española recollen hostia co significado de golpe e non recollen o verbo hostiar como fan outros dicionarios. O dicionario da Real Academia Galega fai o mesmo, recolle hostia cos dous semas xa mencionados, pero non recolle fostiar, fostiado.
Ó reparar na familia léxica vemos que hai algo que non casa:
- Galego: fostiar, fostiado, hostia.
- Castelán: hostiar, hostia.
Parece bastante claro onde está a anomalía, isto é, hostia co significado de 'golpe', 'labazada' é un castelanismo en galego.
A etimoloxía destas palabras parece bastante evidente, todo parece indicar que é o latín fustigare. A evolución é clara e limpa: o -g- intervocálico cae no paso do latín ós romances peninsulares nas palabras patrimoniais; o -u- abre en -o- e xa temos a nosa palabriña: fostiar. En castelán deron un paso máis e aspiraron ata perdelo o efe, por iso din hostiar. Esta mesma palabra é a orixe do semicultismo hostigar do español. Non fai falta dicir que tamén é a orixe dos cultimos fustigar (castelán e portugués) e fustrigar do galego. A solución do galego moderno apártase da orixe latina e das outras linguas románicas con ese erre, non sei cal pode ser o motivo, seguramente na tradición galega apareza así dende a Idade Media. Como podemos ver en español hai tres estadios de evolución da mesma palabra latina: hostiar (patrimonial), hostigar (semicultimos) e fustigar (cultismo).
Sobre o uso das palabras patrimoniais que motivan este "post" penso que son moi comúns na fala coloquial. Fostiar ten o significado de bater, golpear alguén, darlle hostias.
- Dixéronlle que o ían fostiar.
- Como non andes con coidado ímoste fostiar.
Fostiado utilízase para expesar que algo ou alguén anda a moita velocidade, sobre todo no coche:
- Anda fostiado co coche, calquera día mátase.
A pregunta é por que a Real Academia Galega non recolle estas palabras galegas?

06/10/13

BOUDAÑA

Dando un paseo polo monte vin unhas "correolas" cargadas de froito, unhas bagas encarnadas que eu coñecía como uvas de can, e cando lle preguntei á miña acompañante: "Esas son uvas de can, non? Respondeume: "Non, esa planta chámase boudaña". Unha palabra nova que nunca na vida oíra, a pesar de que a miña informante é miña avoa, eu sempre coñecín esa planta por uvas de can, estou case seguro de que lle oín máis dunha vez a meu pai chamarlle uvas de can, e parece que non somos os únicos que a coñecemos por ese nome, no Dicionario de dicionarios e noutras páxinas en internet coma o Minatlas xeobotánico de Galicia aparece recollida así.
A planta a que me estou a referir ten o nome científico de Tamus communis (non confundir coa Bryonia cretica dioica). Coma en moitos outros casos hai confusión de nomes e de especies. No Dicionario de dicionarios asígnaselle o nome de boudaña tanto a unha especie coma a outra dependendo do dicionario e da zona. No Dicionario da RAG aparece a Bryonia cretica como saltasebes.



E como non podía ser doutra maneira a sabedoría de miña avoa non quedaba aí, senón que coñecía para que é boa e como se fai o remedio.
Explicoume que a pesar de ser velenosa (que a ninguén se lle ocorra comela) que é moi boa para as dores de moas. Cando temos unha moa ou un dente inchado hai que coller as bagas da boudaña (pódense conservar secas nun papel) e rustilas en aceite. Con ese rustido empápase un pano (branco) e ponse coma un emplasto na cara. Seica baixa a inflamación e pasa a dor. Haberá que seguir investigando para saber que principios ten esta planta!

23/04/13

NÉBEDA



A nébeda ou néboda Satureja nepeta ou Satureja calamintha